Ukucima kukagesi njalo kungalimaza amafilimu, kusho uMnu. Jeffrey Oromkan, umhlengikazi omkhulu ePakwach IV Medical Center, ehhovisi leGeneExpert. Isithombe: Felix Warom Okello
Ngokophenyo lwentatheli yethu, isibhedlela iZhongbo salahlekelwa ngabantu abayi-13 ngonyaka odlule kuphela, ikakhulukazi labo ababethembele emishinini yokusekela impilo kanye nokuphefumula umoya-mpilo.
Isikhulu Sezempilo saseZombo County uDkt. Mark Bonnie Bramali uqinisekise ukuthi balahlekelwe yiziguli ezingu-13 ezikhungweni zezempilo ezahlukene phakathi kuka-2021 no-2022.
"Lokhu kungenxa yokuphakelwa kukagesi okungazinzile kuyo yonke indawo yaseZombo. Sifake imishini yezokwelapha esindayo esibhedlela okumele isebenze emthonjeni kagesi ozinzile. Nakuba sixhunywe ezitshalweni zikagesi zamanzi zaseNyagaka kanye namandla ethu elanga, ukuphakelwa kunqanyulwe ngokungaguquki. I-West Power Plants Nile Rural Electrification Company (Wenreco) ayikwazi ukusekela le mishini," esho.
Ngezinye izikhathi ugesi usebenza isikhathi esifushane bese ucima, esho, enezela: “Kulokhu kwehluleka, iziguli ezidinga ukwesekwa kokuphefumula ziyafa.”
Esifundeni sasePakvachsky, abaphathi be-Health Center IV baqinisekisile icala elilodwa lokufa elibhaliswe ngo-2022 ngenxa yokuphazamiseka kukagesi.
UDkt. Jammy Omara, umqondisi wezokwelapha weSibhedlela iNyapea, uthe: “Sinesistimu yelanga enezigaba ezintathu (umthombo oyinhloko), igridi yeWenreco (umugqa wokuqala) kanye namajeneretha (umugqa wesibili). Ngakho-ke ukulahlekelwa akubangelwa ukucima kukagesi esibhedlela.” Umthelela omkhulu wokuphela kukagesi ukuhlinzekwa komoya-mpilo weSibhedlela i-Arua District Specialist, esinesitshalo somoya-mpilo esigcwalisa kabusha amathangi omoya-mpilo kuzo zonke izibhedlela.”
UMnu. Jeffrey Oromkan, uMhlengikazi Oyinhloko ePakwach Health Center IV, ukuqinisekisile ngenyanga edlule ukuthi ingane ezelwe ngaphambi kwesikhathi ishone ngenxa yokuphazamiseka kukagesi.
“Sinezinkinga zokucima kukagesi, kodwa imishini yethu idinga ugesi oqhubekayo. Umshini wethu we-Gene Expert TB udinga ukusebenza kuze kube yilapho kuhlolwa okokugcina, kodwa uma ugesi ucima, ukuhlolwa kuyayeka, okuchitha ama-cartridge. Muva nje silahlekelwe yimali ngenxa yokuphazamiseka kukagesi. ngogesi. ama-raundi angu-40,” kusho yena.
Lapho bebhekene nesimo esiphuthumayo, isikhungo sezokwelapha sasingenawo uphethiloli owanele wokusebenzisa amajeneretha.
“Into embi kakhulu ukuthi amathiyetha awakwazi ukusetshenziswa ngenxa yokushoda. Uma ugesi ungazinzile, khona-ke kunzima ukubulala amagciwane emishinini yamathiyetha. Emawodini okubelethisa kanye nakumawadi ezinsana, izingane nazo zashona ngenxa yokuphela kukagesi,” kusho yena.
Isikhungo Sezempilo sasePakwach IV ngezinye izikhathi siphelelwa ugesi isikhathi esingaphezu kwamahora amahlanu. Ezimweni eziphuthumayo, iningi lalezi ziguli lithunyelwa ezibhedlela zase-Angal, eLacor noma eNebbi ezinezinjini zokukhiqiza ezisekelayo. Izinjini zokukhiqiza ezisebenza kulesi sikhungo zisebenzisa amalitha angu-40 kaphethiloli ngosuku.
Umhla zingama-27 kuNcwaba wezi-2020 usalokhu ulusuku olumnyama kuMnu. Festo Okopi nomkakhe uNkk. Grace Tsikavun, izakhamuzi zaseJupanyondo Village, eNyibola District, ePaidha City Council, eZombo District, abashone ngenxa yokuphazamiseka kukagesi ngesikhathi sokubeletha.
“Lapho odokotela bethola ukuthi wayengakwazi ukubeletha ngendlela evamile, wahlinzwa. Kodwa, ngeshwa, intombazane yashona ngenxa yokushoda komoya-mpilo lapho ugesi ucinywa esibhedlela saseNiapé. Ngalimala, kodwa ngabathethelela abaphathi besibhedlela ngoba basebenze kanzima ukusindisa impilo yomkami nezingane zami,” kusho yena. Unxuse uhulumeni ukuthi abaxhumanise negridi kazwelonke.
“Kubuhlungu kakhulu ukulahlekelwa impilo efana nale. Umthwalo wemfanelo wokuhlinzeka ngogesi owanele futhi ongabizi ulele kuhulumeni. Ngikholwa ukuthi uhulumeni uyalwazi usizi lwethu futhi akufanele aqhubeke nokwenza izithembiso,” kusho yena.
UMnu. Stephen Okello, ohlala eYupanjau Township, eTata District, eNebbi Municipality, naye ukhumbule ukuthi walahlekelwa nguyise ngenxa yokuntuleka komoya-mpilo ngemuva kokuphela kukagesi.
Ngomhlaka-18 Juni 2021, iziguli ezinhlanu ze-Covid-19 zashona ngenxa yokuphazamiseka kukagesi esibhedlela sase-Arua.
Ebuzwa ukuthi umndeni uzomangalela yini isibhedlela, uMnu. Okello uthe umndeni awufuni ukumangalela ngenxa yecala elide.
Ephendula kulezi zimangalo, uMnu. Kenneth Kigumba, uMqondisi Ophethe weWenreco, uthe: “Sinemizila enikezelwe ezibhedlela ezikhethekile kanye nezibhedlela zesifunda ezifana neNebbi futhi asiwucimi ugesi. Lezi zikhungo zisebenza kuphela uma singenalutho esingakwenza. Ukucima kukagesi, njengalapho idamu laseNyagak liwa futhi i-Electromaxx ingenawo uphethiloli kugridi.”
Ngokusho kombiko we-Afrobarometer 2021, ingxenye eyodwa kwezine kuphela yabantu base-Uganda (26%) abahlala emakhaya axhumene. Izakhamuzi zasemadolobheni (67%) zinamathuba aphindwe kahlanu okufinyelela ugesi kunezakhamuzi zasemakhaya (13%).
Embikweni wangoJuni 29, umhlinzeki kagesi uWenreco waphawula: “Uchwepheshe omkhulu kagesi wesibhedlela wayengekho (ngesikhathi sokungasebenzi), kodwa ukhiye wegumbi lokukhiqiza ugesi wawunaye. Abaphathi besibhedlela bamshayela ucingo, kodwa akaphendulanga. Ngakho-ke umgcini wendlu kwadingeka aye endlini yakhe ayofuna okhiye, kodwa wathola uchwepheshe kagesi odakiwe ekhaya.”
Siza kuwe. Sihlala sifuna izindlela zokuthuthukisa indaba. Sazise ukuthi yini oyithandayo nokuthi yini esingayithuthukisa.
Abameli bomthetho abahlose nje kuphela ukuqeda inkontileka, kodwa futhi nokuvimbela usonkontileka kunoma yikuphi ukuthengiselana nohulumeni ngemuva kokubuyiselwa kwemali yokuqala engama-euro ayizigidi ezingu-16.
Ngemva kweminyaka engaphezu kwengu-20 yokulibaziseka, i-Uganda isiqalile ukusebenza ngomthetho wokuncintisana.
UDonald Trump akatholanga amandla ayewalindele ngemuva kokwethula uhlelo olusha lwe-White House.
Isikhathi sokuthunyelwe: Disemba 10-2022
Ucingo: 0086-15531448603
E-mail:elena@hznuzhuo.com





